Instappen of blijven staan? Wat mijn vliegangst me leerde over spreekangst

Over een paar dagen stap ik op het vliegtuig naar Madeira. Zeven dagen business retreat, samen met een tiental andere onderneemsters. Het wordt mijn vierde vlucht dit jaar. In de winter vloog ik naar Fins Lapland, deze zomer naar Toscane, tussendoor naar Praag. En nu dus Madeira.

Lange tijd had ik dat nooit voor mogelijk gehouden. Want tot eind 2018 kreeg niemand mij op een vliegtuig.

De veilige cocon

Vliegangst voelt niet als een beperking. Het voelt als voorzichtigheid. Je zegt gewoon "nee, dat is niets voor mij" en je gaat verder met je leven. Je kiest een bestemming die met de auto bereikbaar is. Je laat een uitnodiging aan je voorbijgaan. Je vertelt jezelf dat je eigenlijk niet zo'n reiziger bent.

Dat is het verraderlijke aan angst: hij komt zelden als angst binnen. Hij vermomt zich als een voorkeur. En ondertussen wordt je wereld stilletjes kleiner. Ik zat jarenlang in zo'n veilige cocon. Comfortabel, vertrouwd, en achteraf bekeken: veel te klein.

Hetzelfde patroon, ander decor

In mijn werk als spreekcoach zie ik exact datzelfde patroon terug. Alleen staat er geen vliegtuig maar een podium.

Mensen met spreekangst geven hun presentatie al lang voordat ze op het podium staan. In hun hoofd. En telkens loopt het mis. Ik klap dicht. Ik ben de draad kwijt. Iedereen ziet dat mijn handen trillen. Er komt een vraag waar ik geen antwoord op heb. Ze spelen die film zo vaak in hun hoofd af dat het werkelijkheid lijkt.

Bij mij zat de angst niet in de hele vlucht. Hij zat in één moment: het opstijgen. De motoren die brullen, het toestel dat vaart maakt over de startbaan, de wielen die loskomen van de grond. Lang voor ik ook maar in de buurt van een luchthaven kwam, speelde mijn hoofd al af wat er op dat moment allemaal kon misgaan.

Wie spreekangst heeft, zal dat herkennen. Ook daar concentreert de angst zich vaak rond één moment: de start. Het opstaan, de eerste stappen naar voren, de eerste zin. Veel sprekers merken dat de spanning afneemt zodra ze eenmaal vertrokken zijn. Maar het hoofd blijft hangen bij die eerste minuut, en maakt de angst groter dan ze is.

Beide angsten werken volgens dezelfde logica:

• De angst vooraf is vaak groter dan de angst op het moment zelf. Het wachten, het piekeren, de nacht ervoor: daar zit het grootste deel van het lijden.
• Het doemscenario groeit door er aandacht aan te geven. Hoe vaker je het afspeelt, hoe overtuigender het wordt.
• Vermijden voelt als opluchting, maar versterkt de angst. Elke keer dat je niet gaat, krijgt je brein de bevestiging dat het terecht gevaarlijk was.

En zo missen mensen met spreekangst kansen. De keynote die ze afslaan. De pitch die een collega mag geven. Hun idee dat nooit gehoord wordt. Ze houden niet alleen zichzelf klein, maar ook wat ze de wereld te bieden hebben.

Zuid-Afrika, 2018

Wat mij over de streep trok, was geen techniek en geen therapie. Het was mijn mama.

Het was altijd haar droom geweest om met de hele familie naar Zuid-Afrika te gaan. Niet zomaar een reis, maar samen: mijn ouders, mijn broer met zijn gezin, en ik met mijn gezin. Eind 2018 zou het gebeuren. En ik besefte: als ik niet meega, is die droom niet meer compleet.

Ik wilde de droom van mijn mama niet verbrodden.

Dat we het allemaal samen deden, gaf me de duw die ik nodig had. De angst verdween niet omdat er een mooie reden was. Maar de reden woog zwaarder dan de angst. En dat bleek genoeg om in te stappen.

Achteraf zie ik daar twee lessen in die net zo goed op het podium gelden.

• Een waarom dat groter is dan je angst. Zolang een presentatie vooral over jou gaat, over hoe jij overkomt en of jij zult falen, heeft de angst vrij spel. Zodra ze gaat over iets wat groter is dan jij, een boodschap die ertoe doet, een team dat op je rekent, een publiek dat er iets aan heeft, verschuift de aandacht. Wat is jouw Zuid-Afrika?
• Je hoeft het niet alleen te doen. Ik zat niet alleen in dat vliegtuig. Ook voor sprekers maakt steun een verschil: iemand die met je oefent, een collega die op de eerste rij zit, een coach die je stap voor stap begeleidt.

Drie eerste stappen om je spreekangst aan te pakken

1. Stel je doemscenario in vraag

Angst stopt bij "wat als het misgaat?" Blijf daar niet hangen, maar zet er twee vragen naast:

• Hoe waarschijnlijk is dat echt?
• En als het toch gebeurt, wat doe ik dan?

Een blackout op het podium is vervelend, maar je kunt hem opvangen. Je neemt een slok water, kijkt in je notities en gaat verder. Het publiek merkt het vaak nauwelijks. Het doemscenario verdwijnt daar niet door, maar het krijgt wel zijn echte afmetingen terug.

2. Bouw je blootstelling op in kleine stappen

Vermijden houdt de angst in stand. Wat helpt, is geleidelijke blootstelling: telkens een stapje verder gaan dan waar je comfortabel bent.

Voor spreekangst hoeft dat niet meteen een keynote voor driehonderd mensen te zijn. Begin met een vraag stellen in een vergadering. Daarna een korte update van twee minuten voor je team. Daarna een presentatie voor een kleine groep. Elke ervaring leert je brein dat je het overleeft, en dat het vaak beter gaat dan gedacht.

3. Lees je lichaamssignalen anders

Hartkloppingen, een droge mond, klamme handen. Bij spreekangst en vliegangst voelen ze identiek. Veel mensen lezen die signalen als bewijs dat het fout gaat. Maar je lichaam doet gewoon wat het moet doen: het maakt je alert en klaar voor actie.

Twee dingen kunnen helpen:

• Benoem de sensatie voor jezelf als spanning of activatie, niet als gevaar.
• Adem bewust langer uit dan in. Dat helpt je lichaam tot rust te komen.

De magie zit aan de andere kant

Als ik nu terugdenk aan de Fins-Laplandse sneeuw, de Toscaanse heuvels, de straten van Praag, en binnenkort de kliffen van Madeira, dan besef ik hoeveel ik gemist zou hebben als ik in mijn cocon was gebleven.

Met spreken is het niet anders. Aan de andere kant van je angst liggen de kansen: gehoord worden, zichtbaar zijn, mensen raken met wat je te vertellen hebt.

Je hoeft je angst niet eerst kwijt te zijn om te beginnen. Ik was mijn vliegangst ook niet kwijt toen ik naar Zuid-Afrika vertrok. Je hebt alleen een goede reden nodig, een beetje steun, en de moed om die eerste stap te zetten.

Het podium wacht.

Wil je weten wat dat voor jou kan betekenen? Neem gerust contact op via elke@heydays.be.