Purple farts: wat zijn ze en waarom vermijd je ze best in presentaties?

Sommige sprekers verliezen hun impact met één woord.

Je bent aan het presenteren en het loopt goed. De zaal is helemaal mee met je verhaal. Je voelt het. En dan valt dat ene woord.

Voor jou is er niets aan de hand. Het is een term die je elke dag gebruikt. Maar een deel van je publiek kent hem niet, of kent hem half. En in plaats van verder te luisteren, blijft je publiek er even aan hangen. Wat bedoelt die daar nu precies mee?

Ondertussen ben jij al drie zinnen verder.

Purple farts

Er bestaat een heerlijke term voor wat je publiek op zo'n moment hoort: purple farts. Paarse scheten. Geluid zonder betekenis.

Je publiek hoort wat je zegt, maar wat binnenkomt is klank. Een woord waar niets aan vastzit. Geen beeld, geen ervaring, geen herkenning. En omdat er niets aan vasthangt, blijft er ook niets van plakken.

Ik hou van de term purple farts omdat hij het probleem meteen op de juiste plek legt. Het is niet je publiek dat te traag is. Het is jouw woord dat niet aankomt.

Waarom je het zelf niet hoort

Hier zit de kern, en dit is het stuk dat de meeste sprekers verrast.

Jij hoort je eigen jargon niet meer.

Dat is geen slordigheid, dat is gewoon hoe expertise werkt. Hoe langer je in een vakgebied zit, hoe meer woorden er in je hoofd verhuizen van "vakterm" naar "gewoon woord". Stakeholder. Governance. Onboarding. Turn-over. Compliance. Proof of concept. SPOC. Op een bepaald moment voelen die woorden als doodgewoon Nederlands. Voor je publiek zijn ze dat niet.

En daarom werkt herlezen niet. Je kunt je tekst tien keer nalezen zonder te struikelen over het woord waar de zaal wél over struikelt. Je hebt een oor nodig dat niet weet wat jij weet.

Maar eerst dit: wie zit er in de zaal?

Want purple farts zijn niet altijd een probleem.

Spreek je voor vakgenoten die jouw termen elke dag gebruiken, dan is jargon geen drempel, maar een gedeelde taal. Die woorden uitleggen wordt dan betuttelend, en ze vervangen door eenvoudige alternatieven maakt je uitleg vaag en soms zelfs onnauwkeurig.

De vraag is dus nooit of een woord moeilijk is. De vraag is of het moeilijk is voor de mensen die vandaag voor je zitten.

De kapperstest

Is je publiek geen verzameling vakgenoten? Dan is dit de test.

Print je tekst uit, neem een stift en onderstreep elk woord dat je niet zou gebruiken wanneer je de inhoud van je presentatie uitlegt aan je kapper.

Het criterium is niet of je kapper het woord zou kénnen, maar of jij het daar spontaan zou gebruiken.

Wat je onderstreept, schrap je of vervang je. Heb je de term echt nodig, leg hem dan uit in één zin, de eerste keer dat je hem gebruikt. Doe dat bij voorkeur met een beeld en niet met een definitie: een definitie is vaak gewoon een tweede portie purple farts.

En met AI? Dat kan, op één voorwaarde: vraag alleen de lijst, niet de herschrijving. Gebruik bijvoorbeeld deze prompt: "Duid elk woord aan dat iemand buiten mijn vakgebied niet spontaan zou gebruiken. Som de woorden op in een lijst, maar herschrijf niets." Het herschrijven doe je zelf, anders lever je onderweg je eigen stem in.

Nog één laag dieper

Als je toch bezig bent: lees je tekst hardop voor. Niet mompelend, echt hardop.

Op de plekken waar je struikelt, waar je twee keer moet ademen in één zin, waar je jezelf hoort denken "dit klinkt geschreven": daar zit hetzelfde probleem, maar dan op zinsniveau. Te lang, te veel bijzinnen, te veel in één keer.

Je publiek kan niet terugbladeren. Dat is het grote verschil tussen luisteren en lezen. Alles wat de eerste keer niet binnenkomt, is weg.

Jouw challenge voor de komende week

Neem de laatste presentatie die je gaf. Kies er één slide uit of één blok van je tekst. Doe de kapperstest.

Breng dit stukje van je presentatie aan iemand buiten je vakgebied. Vraag die persoon om elk woord te noteren waarvan hij niet zeker weet wat je ermee bedoelt.

Wat hij noteert, is precies wat jij zelf niet meer hoort.

Veel plezier ermee,

Elke

Over mezelf

Elke Van Parys, auteur van De perfecte presentatie (LannooCampus), spreekcoach en keynote speaker. Ik leer leidinggevenden, managers en ondernemers spreken met impact.

Keynotes · workshops · individuele coaching · www.elkevanparys.biz · elke@heydays.be